Ladino proverbs

My son Manuel, your father wanted you a hakham and I a merchant; now you are in the legion.

Oğlum Manuel, baban seni haham, ben tüccar istedim; şimdi lejyondasın.

Hijo mío Manuel, tu padre te quería sabio y yo mercader, ahora estás en la legión.

בני מנואל, אביך רצה אותך חכם ואני סוחר, עכשיו אתה בלגיון.

Mon fils Manuel, ton père te voulait sage et moi marchand ; maintenant tu es à la légion.

Figlio mio Manuel, tuo padre ti voleva saggio e io mercante; ora sei nella legione.

Meu filho Manuel, o teu pai queria-te sábio e eu mercador; agora estás na legião.

Γιε μου Μανουέλ, ο πατέρας σου σε ήθελε σοφό κι εγώ έμπορο· τώρα είσαι στη λεγεώνα.

يا ابني مانويل، أبوك أرادك حاخامًا وأنا تاجرًا، والآن أنت في الفيلق.

Beans without rice are like a wedding without a musician.

Pirinçsiz fasulye, çalgıcısız düğün gibidir.

Habas sin arroz es como boda sin tañedor.

שעועית בלי אורז היא כמו חתונה בלי נגן.

Des fèves sans riz, c'est comme une noce sans musicien.

Fave senza riso sono come un matrimonio senza musicista.

Favas sem arroz são como casamento sem músico.

Φασόλια χωρίς ρύζι είναι σαν γάμος χωρίς μουσικό.

الفول بلا أرز كالعرس بلا عازف.

He who does not fall does not get up.

Düşmeyen kalkmaz.

Quien no cae no se levanta.

מי שלא נופל לא קם.

Qui ne tombe pas ne se relève pas.

Chi non cade non si rialza.

Quem não cai não se levanta.

Όποιος δεν πέφτει δεν σηκώνεται.

من لا يسقط لا ينهض.

God takes pity on whoever marries and builds.

Evlenen ve inşa edene Tanrı merhamet eder.

A quien se casa y fragua Dios lo apiada.

מי שמתחתן ובונה, אלוהים מרחם עליו.

À celui qui se marie et bâtit, Dieu fait miséricorde.

Chi si sposa e costruisce, Dio ne ha pietà.

Quem se casa e constrói, Deus se compadece dele.

Όποιον παντρεύεται και χτίζει, ο Θεός τον σπλαχνίζεται.

من يتزوج ويبني يرحمه الله.

The eye eats more than the mouth.

Göz ağızdan çok yer.

Más come el ojo que la boca.

העין אוכלת יותר מהפה.

L'œil mange plus que la bouche.

L'occhio mangia più della bocca.

O olho come mais do que a boca.

Το μάτι τρώει περισσότερο από το στόμα.

العين تأكل أكثر من الفم.

We see faces, we do not know hearts.

Yüzleri görürüz, kalpleri tanımayız.

Caras vemos, corazones no conocemos.

פנים אנו רואים, לבבות איננו מכירים.

Nous voyons les visages, nous ne connaissons pas les cœurs.

Facce vediamo, cuori non conosciamo.

Rostos vemos, corações não conhecemos.

Πρόσωπα βλέπουμε, καρδιές δεν γνωρίζουμε.

نرى الوجوه ولا نعرف القلوب.

Good and evil show on the face.

Kötülük de iyilik de yüzde görünür.

El mal y el bien en la cara se ven.

הרע והטוב נראים על הפנים.

Le mal et le bien se voient sur le visage.

Il male e il bene si vedono in faccia.

O mal e o bem veem-se na cara.

Το κακό και το καλό φαίνονται στο πρόσωπο.

الشر والخير يظهران على الوجه.

The happily married woman is the one who has neither a mother-in-law nor a sister-in-law.

İyi evlenmiş kadın, ne kayınvalidesi ne görümcesi olandır.

La bien casada es la que no tiene ni suegra ni cuñada.

הנשואה היטב היא זו שאין לה חמות ולא גיסה.

La bien mariée est celle qui n'a ni belle-mère ni belle-sœur.

La ben sposata è quella che non ha né suocera né cognata.

A bem casada é a que não tem nem sogra nem cunhada.

Η καλοπαντρεμένη είναι αυτή που δεν έχει ούτε πεθερά ούτε κουνιάδα.

المتزوجة جيدًا هي التي لا حماة لها ولا سلفة.

Pay what you owe, and you will know what you have.

Borcunu öde, neyin olduğunu bilirsin.

Paga lo que debes, sabrás lo que tienes.

שלם את מה שאתה חייב, ותדע מה יש לך.

Paie ce que tu dois, tu sauras ce que tu as.

Paga ciò che devi, saprai ciò che hai.

Paga o que deves, saberás o que tens.

Πλήρωσε ό,τι χρωστάς και θα ξέρεις τι έχεις.

سدّد ما عليك تعرف ما لديك.

Life is a little bean: sometimes soft, sometimes hard.

Hayat küçük bir fasulyedir; bazen yumuşak, bazen sert.

La vida es una habichuela, a veces blandita y a veces durita.

החיים הם שעועית קטנה, לפעמים רכה ולפעמים קשה.

La vie est un petit haricot : tantôt tendre, tantôt dur.

La vita è un fagiolino: a volte tenero, a volte duro.

A vida é um feijãozinho: ora mole, ora duro.

Η ζωή είναι ένα φασολάκι: άλλοτε μαλακό, άλλοτε σκληρό.

الحياة حبة فاصولياء صغيرة، أحيانًا طرية وأحيانًا قاسية.

Do not tell the secrets of your soul, not even to your sister.

Ruhunun sırlarını kız kardeşine bile anlatma.

No cuentes los secretos de tu alma ni a tu hermana.

אל תספר את סודות נפשך אפילו לאחותך.

Ne confie pas les secrets de ton âme, pas même à ta sœur.

Non raccontare i segreti della tua anima nemmeno a tua sorella.

Não contes os segredos da tua alma nem à tua irmã.

Μη λες τα μυστικά της ψυχής σου ούτε στην αδελφή σου.

لا تُفشِ أسرار روحك ولا حتى لأختك.

He who rises early has breakfast.

Erken kalkan kahvaltı eder.

Quien madruga desayuna.

מי שמשכים קום אוכל ארוחת בוקר.

Qui se lève tôt prend son petit-déjeuner.

Chi si alza presto fa colazione.

Quem madruga toma o pequeno-almoço.

Όποιος ξυπνά νωρίς προλαβαίνει να πάρει πρωινό.

من يبكّر يتناول فطوره.

The old woman wants to live longer to see more and hear more.

Yaşlı kadın daha çok görmek ve duymak için daha çok yaşamak ister.

La vieja quiere vivir más para ver más y oír más.

הזקנה רוצה לחיות עוד כדי לראות עוד ולשמוע עוד.

La vieille veut vivre plus longtemps pour voir plus et entendre plus.

La vecchia vuole vivere di più per vedere di più e sentire di più.

A velha quer viver mais para ver mais e ouvir mais.

Η γριά θέλει να ζήσει περισσότερο για να δει περισσότερα και να ακούσει περισσότερα.

العجوز تريد أن تعيش أكثر لترى أكثر وتسمع أكثر.

Do not do to another's face what does not please you.

Hoşuna gitmeyeni karşındakine yapma.

Lo que no te agrada no lo hagas de frente.

מה שאינו נעים לך אל תעשה בפניו של אחר.

Ce qui ne te plaît pas, ne le fais pas en face de l'autre.

Ciò che non ti piace non farlo davanti agli altri.

O que não te agrada não o faças de frente.

Ό,τι δεν σου αρέσει μην το κάνεις μπροστά στον άλλον.

ما لا يرضيك لا تفعله في وجه غيرك.

The worst day of the unmarried girl is the best day of the married woman.

Kızın en kötü günü, evli kadının en iyi günüdür.

El día más malo de la muchacha es el día más bueno de la casada.

היום הגרוע ביותר של הנערה הוא היום הטוב ביותר של הנשואה.

Le pire jour de la jeune fille est le meilleur jour de la femme mariée.

Il giorno peggiore della ragazza è il giorno migliore della sposata.

O pior dia da rapariga é o melhor dia da casada.

Η χειρότερη μέρα της κοπέλας είναι η καλύτερη μέρα της παντρεμένης.

أسوأ يوم للفتاة هو أفضل يوم للمتزوجة.

May your ears hear what your mouth says.

Kulakların ağzının söylediğini duysun.

Oigan tus oídos lo que dice tu boca.

שיישמעו אוזניך את מה שפיך אומר.

Que tes oreilles entendent ce que dit ta bouche.

Che le tue orecchie sentano ciò che dice la tua bocca.

Ouçam os teus ouvidos o que diz a tua boca.

Ας ακούνε τα αυτιά σου αυτό που λέει το στόμα σου.

لتسمع أذناك ما يقوله فمك.

Tell me who your friend is and I will tell you who you are.

Bana arkadaşının kim olduğunu söyle, sana kim olduğunu söyleyeyim.

Dime quién es tu amigo y te diré quién eres.

אמור לי מי חברך ואומר לך מי אתה.

Dis-moi qui est ton ami et je te dirai qui tu es.

Dimmi chi è il tuo amico e ti dirò chi sei.

Diz-me quem é o teu amigo e dir-te-ei quem és.

Πες μου ποιος είναι ο φίλος σου και θα σου πω ποιος είσαι.

قل لي من صديقك أقل لك من أنت.

If they give, take; if they beat you, flee.

Verirlerse al, döverlerse kaç.

Si te dan toma, si te pegan huye.

אם נותנים לך, קח; אם מכים אותך, ברח.

Si on te donne, prends ; si on te bat, fuis.

Se ti danno, prendi; se ti picchiano, scappa.

Se te dão, toma; se te batem, foge.

Αν σου δίνουν, πάρε· αν σε χτυπούν, φύγε.

إن أعطوك فخذ، وإن ضربوك فاهرب.